Lukas 1

¹Eftersom mange har tatt sig fore å sette op en fortelling om de ting som er fullbyrdet iblandt oss,

²således som de som fra først av var øienvidner og blev ordets tjenere, har overgitt oss det,

³så har også jeg foresatt mig, efterat jeg nøie har gransket alt sammen fra først av, å nedskrive det i sammenheng for dig, gjæveste Teofilus,

⁴forat du kan lære å kjenne hvor pålitelige de lærdommer er som du er oplært i.

⁵I de dager da Herodes var konge i Jødeland, var det en prest ved navn Sakarias, av Abias skifte, og han hadde en hustru av Arons døtre, og hennes navn var Elisabet.

⁶De var begge rettferdige for Gud, og vandret ulastelig i alle Herrens bud og forskrifter.

⁷Og de hadde ikke barn; for Elisabet var ufruktbar, og de var begge kommet langt ut i årene.

⁸Men det skjedde mens han gjorde prestetjeneste for Gud, da raden var kommet til hans skifte,

⁹at det efter preste-tjenestens sedvane tilfalt ham å gå inn i Herrens tempel og ofre røkelse;

¹⁰og hele folkemengden stod utenfor og bad i røkofferets stund.

¹¹Da åpenbarte en Herrens engel sig for ham og stod på høire side av røkoffer-alteret.

¹²Og da Sakarias så ham, blev han forferdet, og frykt falt på ham.

¹³Men engelen sa til ham: Frykt ikke, Sakarias! din bønn er hørt, og din hustru Elisabet skal føde dig en sønn, og du skal kalle ham Johannes;

¹⁴og han skal bli dig til glede og fryd, og mange skal glede sig over hans fødsel.

¹⁵For han skal være stor for Herren, og han skal ikke drikke vin og sterk drikk, og han skal fylles med den Hellige Ånd like fra mors liv;

¹⁶og han skal omvende mange av Israels barn til Herren deres Gud,

¹⁷og han skal gå i forveien for ham i Elias' ånd og kraft, for å vende fedres hjerter til barn og ulydige til rettferdiges sinnelag, for å berede Herren et velskikket folk.

¹⁸Og Sakarias sa til engelen: Hvorav skal jeg vite dette? Jeg er jo en gammel mann, og min hustru er langt ute i årene.

¹⁹Og engelen svarte ham: Jeg er Gabriel, som står for Guds åsyn, og jeg er utsendt for å tale til dig og forkynne dig dette glade budskap;

²⁰og se, du skal bli målløs, og ikke kunne tale før den dag da dette skjer, fordi du ikke trodde mine ord, som skal fullbyrdes i sin tid.

²¹Og folket stod og ventet på Sakarias, og de undredes over at han blev så lenge i templet.

²²Men da han kom ut, kunde han ikke tale til dem, og de skjønte at han hadde sett et syn i templet, og han nikket til dem, og var og blev stum.

²³Og det skjedde da hans tjenestedager var til ende, da drog han hjem til sitt hus.

²⁴Men efter disse dager blev hans hustru Elisabet fruktsommelig, og hun trakk sig tilbake i ensomhet i fem måneder, og sa:

²⁵Så har Herren gjort med mig i de dager da han så til mig for å bortta min vanære iblandt menneskene.

²⁶Men i den sjette måned blev engelen Gabriel sendt fra Gud til en by i Galilea som heter Nasaret,

²⁷til en jomfru som var trolovet med en mann ved navn Josef, av Davids hus, og jomfruens navn var Maria.

²⁸Og engelen kom inn til henne og sa: Vær hilset, du benådede! Herren er med dig; velsignet er du blandt kvinner!

²⁹Men hun blev forferdet over hans ord, og grundet på hvad dette skulde være for en hilsen.

³⁰Og engelen sa til henne: Frykt ikke, Maria! for du har funnet nåde hos Gud;

³¹og se, du skal bli fruktsommelig og føde en sønn, og du skal kalle ham Jesus.

³²Han skal være stor og kalles den Høiestes Sønn, og Gud Herren skal gi ham hans far Davids trone,

³³og han skal være konge over Jakobs hus evindelig, og det skal ikke være ende på hans kongedømme.

³⁴Men Maria sa til engelen: Hvorledes skal dette gå til, da jeg ikke vet av mann?

³⁵Og engelen svarte henne: Den Hellige Ånd skal komme over dig, og den Høiestes kraft skal overskygge dig; derfor skal også det hellige som fødes, kalles Guds Sønn.

³⁶Og se, Elisabet, din slektning, har også undfanget en sønn i sin alderdom, og hun, som kaltes ufruktbar, er nu i sin sjette måned.

³⁷For ingen ting er umulig for Gud.

³⁸Da sa Maria: Se, jeg er Herrens tjenerinne; mig skje efter ditt ord! Og engelen skiltes fra henne.

³⁹Men Maria stod op i de dager og skyndte sig til fjellbygdene, til en by i Juda,

⁴⁰og hun kom inn i Sakarias' hus og hilste på Elisabet.

⁴¹Og det skjedde da Elisabet hørte Marias hilsen, da sprang fosteret i hennes liv, og Elisabet blev fylt med den Hellige Ånd

⁴²og ropte med høi røst og sa: Velsignet er du blandt kvinner, og velsignet er ditt livs frukt!

⁴³Og hvorledes times mig dette, at min Herres mor kommer til mig?

⁴⁴For se, da lyden av din hilsen nådde mitt øre, sprang fosteret i mitt liv med fryd.

⁴⁵Og salig er hun som trodde; for fullbyrdes skal det som er sagt henne av Herren.

⁴⁶Da sa Maria: Min sjel ophøier Herren,

⁴⁷og min ånd fryder sig i Gud, min frelser,

⁴⁸han som har sett til sin tjenerinnes ringhet. For se, fra nu av skal alle slekter prise mig salig,

⁴⁹fordi han har gjort store ting imot mig, han, den mektige, og hellig er hans navn,

⁵⁰og hans miskunn er fra slekt til slekt over dem som frykter ham.

⁵¹Han gjorde veldig verk med sin arm, han adspredte dem som var overmodige i sitt hjertes tanke;

⁵²han støtte stormenn fra deres høiseter og ophøiet de små;

⁵³hungrige mettet han med gode gaver, og rikmenn lot han gå bort med tomme hender.

⁵⁴Han tok sig av Israel, sin tjener, for å komme miskunn i hu

⁵⁵- således som han talte til våre fedre - mot Abraham og hans ætt til evig tid.

⁵⁶Og Maria blev hos henne omkring tre måneder, og vendte så hjem igjen til sitt hus.

⁵⁷Men for Elisabet kom tiden da hun skulde føde, og hun fødte en sønn,

⁵⁸og hennes granner og frender fikk høre at Herren hadde gjort sin miskunn stor mot henne, og de gledet sig med henne.

⁵⁹Og det skjedde på den åttende dag, da kom de for å omskjære barnet, og de vilde kalle ham Sakarias efter hans far.

⁶⁰Da tok hans mor til orde og sa: Nei, han skal hete Johannes.

⁶¹Og de sa til henne: Men det er jo ingen i din ætt som har dette navn.

⁶²De gjorde da tegn til hans far for å få vite hvad han vilde han skulde hete.

⁶³Og han bad om en tavle og skrev disse ord: Johannes er hans navn. Og de undret sig alle.

⁶⁴Men straks blev hans munn oplatt og hans tunge løst, og han talte og lovet Gud.

⁶⁵Og det kom frykt på alle dem som bodde deromkring, og i alle Judeas fjellbygder talte de med hverandre om alle disse ting,

⁶⁶og alle som hørte det, la det på hjerte og sa: Hvad skal det da bli av dette barn? For Herrens hånd var med ham.

⁶⁷Og hans far Sakarias blev fylt med den Hellige Ånd og talte profetiske ord og sa:

⁶⁸Lovet være Herren, Israels Gud, han som så til sitt folk og forløste det!

⁶⁹Og han opreiste oss et frelsens horn i sin tjener Davids hus,

⁷⁰således som han talte gjennem sine hellige profeters munn fra fordums tid av,

⁷¹en frelse fra våre fiender og fra alle deres hånd som hater oss,

⁷²for å gjøre miskunn mot våre fedre og komme sin hellige pakt i hu,

⁷³den ed han svor Abraham, vår far,

⁷⁴for å fri oss av våre fienders hånd og gi oss å tjene ham uten frykt

⁷⁵i hellighet og rettferdighet for hans åsyn alle våre dager.

⁷⁶Men også du, barn, skal kalles den Høiestes profet; for du skal gå frem for Herrens åsyn for å rydde hans veier,

⁷⁷for å lære hans folk frelse å kjenne ved deres synders forlatelse

⁷⁸for vår Guds miskunnelige hjertelags skyld, som lot solopgang fra det høie gjeste oss,

⁷⁹for å lyse for dem som sitter i mørke og dødsskygge, for å styre våre føtter inn på fredens vei.

⁸⁰Men barnet vokste og blev sterkt i ånden, og han var i ødemarkene til den dag da han blev ført frem for Israel.

Lukas 1

¹Det er alt mange som hev teke seg til å setja upp ei fråsegn um dei hendingarne som hev gjenge fyre seg hjå oss,

²so som dei hev bore det fram dei som frå fyrsten var augvitne og ærendsveinar åt ordet.

³Difor hev eg og sett meg fyre at eg vilde granska alt vel frå grunnen og so skriva det upp åt deg, gjævaste Teofilus - stykke for stykke, soleis som det heng saman,

⁴so du kann sjå kor truverdig ho er den soga som du hev høyrt.

⁵I den tidi då Herodes var konge i Jødeland, var det ein prest som heitte Zakarja; han høyrde til det prestelaget som hev namn etter Abia. Kona hans var ætta frå Aron, og heitte Elisabet.

⁶Båe var dei rettferdige for Gud; dei fylgde alle Herrens bod og fyresegner, og ingen kunde finna noko å lasta deim for.

⁷Men dei hadde ikkje born; for Elisabet var ’kje barnkjømd, og dei var båe fram i åri.

⁸So var det ein dag Zakarja gjorde prestetenesta for Gud; for turen var komen til hans lag,

⁹og då dei drog strå, som visi er millom prestarne, fall det på honom å ganga inn i Herrens tempel og bera fram røykofferet,

¹⁰med heile folkemengdi stod utanfor og bad i røykoffertimen.

¹¹Då fekk han med ein gong sjå ein Herrens engel, som stod på høgre sida åt røykofferaltaret.

¹²Då Zakarja såg engelen, stokk han, og det kom ein otte yver honom.

¹³Men engelen sagde til honom: «Ver ikkje rædd, Zakarja! Gud hev høyrt bøni di; du og Elisabet, kona di, skal få ein son, og du skal kalla honom Johannes.

¹⁴Då vert du både glad og fegen, og mange skal gleda seg av di han er fødd.

¹⁵For han skal vera stor i Herrens augo; han skal ikkje drikka vin eller sterke drykkjer, og alt ifrå morsliv skal han fyllast av den Heilage Ande.

¹⁶Mange av Israels-sønerne skal han venda um til Herren, deira Gud,

¹⁷og sjølv skal han ganga fyre honom i Elias ånd og kraft, og venda hjarto åt federne um til borni, og dei ulyduge til den hug som bur i rettferdige menner, so han kann vinna Herren eit vel fyrebutt folk.»

¹⁸«Korleis kann eg vita um dette er sant?» sagde Zakarja til engelen; «eg er då ein gamall mann, og kona mi er og fram i åri.»

¹⁹Då svara engelen: «Eg er Gabriel, som stend for Guds åsyn. Eg er send hit og skal tala med deg og bera dette gledebodet til deg.

²⁰Og no skal du ljota tegja, og ikkje kunna tala, alt til den dagen dette hender, for di du ikkje trudde meg; men det eg hev sagt, skal sannast når tidi er komi.»

²¹Medan stod folket og venta på Zakarja, og undra seg yver at han drygde so lenge i templet.

²²Men då han kom ut, og ikkje kunde tala med deim, skyna dei at han hadde set ei syn i templet; sjølv nikka han og gjorde teikn til deim, men var og vart mållaus,

²³og då tidi for tempeltenesta hans var ute, for han heim att.

²⁴Eit bil etter hende det at Elisabet, kona hans, vart med barn. Då heldt ho seg heime i fem månader, og sagde:

²⁵«Soleis hev Herren laga det for meg då tidi var komi at han i nåde vilde taka burt skammi mi millom folk.»

²⁶Då det leid på sette månaden, vart engelen Gabriel send frå Gud til ein by i Galilæa som dei kallar Nasaret,

²⁷åt ei møy som var trulova med ein mann som heitte Josef, av Davids-ætti, og møyi heitte Maria.

²⁸Då engelen kom inn til henne, sagde han: «Guds fred, du som hev fenge slik nåde! Herren er med deg! Velsigna er du millom kvinnor!»

²⁹Ved desse ordi stokk ho, og tenkte med seg: «Kva er dette for ei helsing?»

³⁰Men engelen sagde til henne: «Ver ikkje rædd, Maria! Du hev funne nåde hjå Gud!

³¹Du skal verta med barn og få ein son, og kalla honom Jesus.

³²Han skal vera stor og kallast son åt den Høgste, og Herren Gud skal gjeva honom kongsstolen åt David, ættfaren hans;

³³han skal vera konge yver Jakobs-ætti i all æva, og det skal ikkje vera ende på kongedømet hans.»

³⁴«Korleis skal det ganga til, når eg ikkje hev mann?» sagde Maria.

³⁵«Den Heilage Ande skal koma yver deg, og krafti åt Den Høgste skal skyggja yver deg,» svara engelen; «difor skal og det heilage som vert født, kallast Guds Son.

³⁶Og høyr: Elisabet, som er skyld deg, skal og hava ein son på sine gamle dagar; dei sagde ho var ikkje barnkjømd, men no er ho alt i sette månaden;

³⁷for ingen ting er umogeleg for Gud.»

³⁸Då sagde Maria: «Her stend eg - eg er Herrens tenestkvinna! Lat det ganga meg som du hev sagt!» So for engelen burt att.

³⁹Straks etter tok Maria av stad, og for so fort ho kunde upp i fjellbygderne, til ein by i Judaland;

⁴⁰der gjekk ho inn i huset åt Zakarja og helsa på Elisabet.

⁴¹Då hende det at med same Elisabet høyrde helsingi hennar Maria, hoppa fostret i livet hennar; og ho vart fyllt av den Heilage Ande,

⁴²og kvad med høg røyst: «Velsigna vere du i kvendeflokk, velsigna det du under beltet ber!

⁴³Kvi skal det timast meg so store ting at mor åt Herren min kjem hit til meg?

⁴⁴For då di helsing nådde øyra mitt, då hoppa fostret i mitt liv av frygd.

⁴⁵Ja, sæl er ho som leit på Herrens ord, at det han hadde lova, laut gå fram!»

⁴⁶Og Maria svara: «Mi sjæl høglovar Herren,

⁴⁷mitt hjarta gleder seg i Gud, min frelsar!

⁴⁸Han tenkte på si ringe tenestkvinna! For ifrå denne stund skal alle ætter kalla meg for sæl.

⁴⁹Stort er det han for meg hev gjort den Megtige, og heilagt er hans namn;

⁵⁰frå ætt til ætt hans miskunn når mot deim som ottast honom.

⁵¹Velduge verk so gjer hans sterke arm; storlåtne spreider han for ver og vind med deira høgferds-hug;

⁵²han støyter hovdingar frå høgsæte og lyfter låge upp;

⁵³Hungrige mettar han med gode gåvor, og rikingar rek han tomhendte burt.

⁵⁴Han sytte vel for Israel, sin svein; til evig tid han minnast vil -

⁵⁵So var hans ord til federn’ våre - si miskunn mot Abraham og hans ætt.»

⁵⁶Maria vart verande hjå henne um lag tri månader; sidan for ho heim att.

⁵⁷So kom tidi at Elisabet skulde eiga barn, og ho åtte ein son.

⁵⁸Og då grannarne og skyldfolket høyrde kor stor ein nåde Herren hadde vist henne, vart dei glade og ynskte henne til lukka.

⁵⁹Åtte dagar etter kom dei og skulde umskjera guten; men då dei vilde kalla honom Zakarja etter faren,

⁶⁰tok mor hans til ords og sagde: «Nei, han skal heita Johannes!»

⁶¹«Det er ingen i ætti som heiter so,» svara dei,

⁶²og dei gjorde teikn til faren, kva han vilde guten skulde kallast.

⁶³Då bad han um ei tavla og skreiv: «Johannes er namnet hans!» Alle undra seg;

⁶⁴men i det same fekk han att mål og mæle, og han tala og prisa Gud.

⁶⁵Då kom der ein otte på alle dei som budde der ikring; i heile Judaheidi vart alt dette mykje umtala,

⁶⁶og kvar den som høyrde det, tok det til minnes og sagde: «Kva tru den guten er etla til?» For Herren heldt si hand yver honom.

⁶⁷Men Zakarja, far hans, vart fyllt av den Heilage Ande, og han tala profetord og kvad:

⁶⁸«Velsigna vere Herren, Israels eigen Gud! Til lyden sin han lydde, og løyste deim or band;

⁶⁹ei frelsarmagt vekt’ han oss upp, ei veldug, uti Davids ætt, som var hans trugne svein -

⁷⁰Som han frå fordom gjenom Heilag profetmunn sagde:

⁷¹Frå fiendarne frelsa, frå kvar ei hatarhand!

⁷²Han vil federn’ våre vel, og kom i hug den heilage og støde pakti si,

⁷³den eid han hadde svore vår ættfar, Abraham.

⁷⁴Han vilde ut oss fria or fiendsmagt og fiendsvald, so me han utan rædsl’ og rygd,

⁷⁵i rettferd og med heilag hug kann tena all vår tid.

⁷⁶Du og, min son, skal kallast Allhøge Guds profet, skal fyre Herren fara, og rydja vel hans veg,

⁷⁷og læra lyden hans å sjå frelsa, dei finna skal når han all deira synd forlet.

⁷⁸For miskunnsam av hjarta er han, vår gode Gud, ei stjerna let han skina for oss frå himmelhøgd,

⁷⁹Lysa for deim som sit i myrkr og daudsens skodd, og styra inn på velferds-veg vår fot.»

⁸⁰Og guten voks og vart sterk i åndi; han heldt seg i øydemarkerne til tidi kom då han skulde førast fram for Israel.